

ADVERTISEMENT:


Vhagudiswa vha HS Philips Secondary School ngei Shirley vha khou dzula dzikiḽasini dzi re na ṱhanga dzine dza khou vuḓa, miṋango yo vunḓeaho kana i siho, mafasiṱere o tshinyalaho, nahone hu si na muḓagasi, nga murahu ha musi dzikhebula dzo no tswiwa. Tshifanyiso tsho bveledzwa.
Tshiṱori nga Thembi Siaga. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.
Vhagudiswa vha tshikolo tsha HS Philips Secondary School ngei Shirley vha khou ṅwala milingo kha phera dzi re na ṱhanga dzinwe dza khou vuḓa, miṋango yo vunḓeaho, hone vhe swiswini, nga murahu ha musi ho tswiwa thambo dza muḓagasi. Tshikolo tshi na vhagudiswa vha 256, hune vha ṱoḓaho u vha 30 vho no litsha, vhane ndi tshivhalo tshihulwane zwenezwino.
Mathomoni a ṅwaha, tshikolo, 30 km u bva Louis Trichardt, tsho vha tshi na vhagudi vha 286 u bva kha Gireidi ya 8 u swika kha 12. Tsho fhaṱiwa nga 1932 nga vharumiwa, mathomoni tsho vha tshi na zwipiḓa zwivhili zwa phera dzau gudela. Iṅwe buḽoko, i re na phera ṱhanu, yo fheliswa nga mimuya mihulwane nga 2021. Buḽoko yo salaho ya phera dza rathi i khou fhela, nahone kilasi nthihi yo shandukiswa ya vha ofisi ya vhulanguli.
Phera dzau gudela tharu a dzi na miṋango na luthihi. Nga tshifhinga tsha mvula, vhagudi vha ri a vha ḓipfi vho tsireledzea. Vhaṅwe vho kombetshedzea u guda fhasi ha miri nga murahu ha musi ho no fheliswa buḽoko nthihi. Muhasho wa Pfunzo wa Limpopo wo ṋetshedza kiḽasirumu ṱhanu dza tshifhinganyana dzi tshimbilaho, fhedzi vhagudi vha ri hu a fhisa vhukuma nga tshilimo nahone vha rothola vhukuma nga vhuria. Muhasho u lavhelela u thola mukonṱiraka uri a ite mvusuludzo u bva nga ḽa 1 Ṱhafamuhwe 2027.
“A ri ḓivhi zwine zwa ḓo itea nga tshifhinga tsha ngudo kana musi ri tshi khou ṅwala milingo. Ri ofha uri mvula khulu na mimuya i nga tshinyadza buḽoko yo salaho na u huvhadza vhagudi vhanzhi,” ho amba mugudiswa wa Grade 10 Vutshila Xidzinga.
Vho engedza nga uri, naho hu na khombo, vhagudiswa vhanzhi vho vha vha si na zwine vha nga ita nga nnḓa ha u dzhena tshikolo sa izwi vhunzhi ha vhabebi vha sa koni u renga zwiendedzi vha tshi ya kha zwiṅwe zwikolo zwa nnyi na nnyi. “Mafasiṱere o pwashea nahone ṱhanga dzi a vuḓa. Zwa zwino, thambo dza muḓagasi dzo tswiwa, nahone ri khou guda swiswini. Ri a ofha uri ṱhanga i nga wa kha vhana vhashu sa izwi siḽingi i tshi khou wela fhasi kale,” vho ralo.
Luvhondo lwa buḽoko yo salaho lu kha vhuimo vhu si havhuḓi, na dziṅwe kilasi dzine dza vha na siḽingi. Vhabebi vha vhilaela musi tshifhinga tsha mvula tshi tshi khou sendela. Fhethu hau bikela vhagudiswa kha tshikolo itshi hutouvha mukhukhu, nahone hu na zwiṱaha zwa Enviro Loo zwa 13 zwo tshinyalaho, zwoṱhe zwi si na miṋango. Maḓi a ṋetshedzwa kha dzithangi.
Miraḓo yakhoro mbusi ya tsha Tshikolo (SGB) vho amba uri vho rumela marifhi o vhalaho kha muhasho wa pfunzo ngei Polokwane, fhedzi muhasho wo vha wo ita fhedzi mafulufhedziso a mulomo. Mudzulatshidulo Vho Clematina Maphahla vha ri zwi vha vhavha u vhona vhagudi vha tshi khou ṅwala milingo kha dzikiḽasini dzine dza khou vuḓa hone hu si na muḓagasi.
“Ri khou ita khuwelelo ya miṋeelo u bva kha vhabindudzi u renga mahothi a miṋango, nahone ri ḓo dovha ra ya kha muhulwane na mulanguli wa sekithara yapo u itela thuso. Ri khou dzudzanya u swikelela Eskom u itela muḓagasi wo badelwaho phanḓa, sa izwi masheleni a bvaho kha zwisima zwo ḓoweleaho, zwo ḓoweleaho zwi songo eḓana,” vho ralo.
Miraḓo ya SGB yo amba uri nyimele i si yavhuḓi ya tshikolo yo shela mulenzhe kha u ṅwalisa ha fhasi. Tshitshavha a tshi na zwine tsha nga ita nga nnḓa ha u lindela muvhuso u tshi ḓadzisa mafulufhedziso o itwaho u bva nga 2021.
Muambeli wa Muhasho wa zwa pfunzo wa Limpopo Vho Mike Maringa vhari mushumo wo avhelwa Muhasho wa Mishumo ya Muvhuso, Dzibada, na Themamveledziso (DPWRI) uri i shumiswe. “DPWRI yo ḓivhadza u tholwa ha PSP, nahone nḓivhadzo yo vala mafheloni a ṅwedzi wa Tshimedzi 2025. Tshikolo ndi tshipiḓa tsha mishumo dzo tendelwaho dza zwino. Tshi ṋetshedzwa masheleni a ṅwaha wa muvhalelano wa zwino wa u lugisa na themamveledziso ntswa,” vho ralo.

Date:25 November 2025
Thembi Siaga started as an intern during 2021. He assisted with video photography and editing. He also produced numerous small documentaries, focusing on the Vhembe region and its people. Currently he works as a freelance journalist, covering stories in the Elim area. Thembi studied at the Tshwane University of Technology, where he completed his diploma in Journalism in 2021.
Read: 378

ADVERTISEMENT:


