Beiḽi ya SABC Livhu yo humiselwa murahu

Tshiṱori Maanda Bele na Thembi Siaga. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.

Ramiswaswo Vho Livhuwani “SABC Livhu” Madadzhe o valeliwa dzhele nga murahu ha musi khothe khulwane ya Thohoyandou yo humisela beili yawe murahu, i tshi khou vusa mbudziso nga ha uri naa u do fhedza khushumusi hayani kana bamboni uno nwaha.

Tshigwada tshawe tsha vhaimeleli, tsho rangwaho phanḓa nga ramilayo Vho Khuliso Negota, tsho ṱalusa u humiselwa murahu ha beili sa “zwi sa tendelani na ndayotewa” nahone pulane dza u amba na Khothe ya Ndayotewa u itela u swikelela thwii, vha tshi amba uri pfanelo dza Madadzha dzi khou pfuka mulayo.

Vho Madadzhe vho vhuyedzedzwa khothoni nga Ḽavhuṱanu, ḽa 14 Ḽara, nga murahu ha Khothe Khulwane yo dzulaho Khothe ya Madzhisiṱiraṱa ya Waterval, vha humisela murahu beili yavho nahone vha fhirisela phanḓa maitele avho a u ṋea tshigwevho. Tsheo yo tevhela khumbelo i bvaho kha vhatsireledzi lwa tshifhinga tsha u wana muvhigo wa phanḓa ha u ṋea tshigwevho, une Negota a ri u nga dzhia maḓuvha a swikaho 14.

U ṋewa ha tshigwevho zwo vha zwo thoma mathomoni nga Ḽavhuraru, ḽa 12 Ḽara, fhedzi maitele o fhiriselwa phanḓa nga ḓuvha ḽi tevhelaho. Thetsheleso ya Lavhuna yo wa musi vharamulayo vha zwa vhupileli vhothe, Negota na Adv Ntsako Hlungwani vha tshi kundelwa u bvelela, zwa ita uri muhatuli Vho Thogomelani Tshidada vha tode thalutshedzo. Vho Madadzhe vho fhiwa tshikhala tsha u kwamana na vhaimeleli yawe vha mulayo, fhedzi a huna zwe zwa vha zwi hone.

Nga murahu Negota vho vhudza khothe uri vho dzhia uri Vho Hlungwani u ḓo vha hone vhuimoni hawe. “Ndo vha ndi siho nahone ndo vha ndi tshi humbula uri mushumisani wanga u ḓo vha hone. Ndo vha ndi tshi fanela u ita na u phumule thikhithi yanga nga murahu ha musi ndo no ḓivhadzwa nga masiari,” vha ralo.

Khothe yo bvisela khagala uri Muhaṱuli Vho Tshidada vha ḓo ranga phanḓa fhedzi kha milandu ya 1 na 2 - milandu ya vhufhura ye Madadzhe a vha o i tenda nga ha mulandu - ngeno muhaṱuli vho fhambanaho vha tshi ḓo shumana na milandu 3, 4, na 5: u rwa nga ndivho ya u vhanga khombo ya muvhili i ṱungufhadzaho, na u kunda maga a vhulamukanyi.

Vhatsireledzi vho dovha vha sedzana na u ṱolisiswa nga murahu ha musi Negota vho humbela Muhaṱuli Tshidada uri vha ḓi-bvise kha milandu yoṱhe, naho muhaṱuli vho vha vho vhetshelwa u shumana na mbalo dza vhufhura fhedzi. Negota vho amba uri mafhungo aya a fanela u thoma nga nḓila i si gathi phanḓa ha muhaṱuli muswa, a tshi ri vho “mangadza” u vhona Tshidada a tshi vhuya kha bannga nga murahu ha u bviswa hawe nga ṅwedzi wa Lambamai.

Mulandu wa vhufhura u bva nga 2017, musi Madadzhe a tshi amba mazwifhi nga lufu lwa mme awe u itela u ṱoḓa tshelede ya ndindakhombo. Hu pfi o bvelela kha iṅwe mbilaelo fhedzi a kundelwa kha u lingedza u fhura bannga FNB nga murahu ha musi khaladzi awe o ḓivhadza bannga uri mme avho vha kha ḓi tshila.

Vho Madadzhe vho dovha vha livhana na milandu mihulwane yo ṱumanywaho na lufu lwa mufarisi wavho nga ṅwedzi wa Phando 2023, Vho Lindelani Nengovhela, vhe tshitumbu tshavho tsha wanala ngomu ha mulindi wo ḓala maḓi hayani havho ngei Mangondi nnḓa ha Thohoyandou.

Negota vho ṱalusa u muhiselwa murahu ha beili ya Madadzhe sa i sa tendelani na ndayotewa. “U bva kha mavhonele ashu, tsheo yo vha i sa tendelani na ndayotewa. Ri khou dzudzanya u amba na Khothe ya Ndayotewa ine ya khou humbela tswikelelo yo livhaho, sa izwi pfanelo dzawe dza ndayotewa dzi tshi khou pfuka pfanelo dza muthu. U shumisa pfanelo dza muthu nga vhuḓalo zwi nga si dzhiiwe sa maitele a u lenga,” vho ralo.

Vho ṱalutshedza ndeme ya muvhigo wa phanḓa ha u ṋea tshigwevho, une wa katela nyambedzano na muṱa wa Madadzhe na u ṱola nyimele dzawe dza muthu nga eṱhe. “Livhu ndi ene fhedzi ane a ṱhogomela vhana vhawe. Hu na zwithu zwa matshilisano zwine zwa shela mulenzhe kha vhuḓifari ha vhugevhenga, nahone hezwi zwi tea u dzhielwa nṱha sa uri u valelwa dzhele zwi ḓo shumela ndivho iṅwe na iṅwe na uri ndi nnyi ane a ḓo ṋea vhana vhawe arali o valelwa dzhele,” vha ralo.

Vho Negota vho engedza nga uri Vho Madadzhe ene mune vho pfa uri muhatuli u khou ita zwa muthu nga eṱhe. “Riṋe (vharamulayo vhawe) ri tenda uri muhaṱuli o ṋewa vhukuma kha mafhungo aya,” vho ralo.

Muhaṱuli Vho Tshidada vho imelela tsheo ya khothe, vha amba uri vho ṱhogomela mulayo, tshiimo tsha mafhungo, na madzangalelo a khaṱulokwayo.

Vho bvisa ndaela tharu: maitele a u ṋea tshigwevho o fhiriselwa phanḓa nga ḽa 4 Khubvumedzi 2025 u itela u tendela tshifhinga tsha u tsireledza u wana muvhigo wa phanḓa ha u ṋea tshigwevho; beili ye ya ṋewa nga khothe ya fhasi kale i a khanselwa nga u ṱavhanya; na Vho Madadzhe vho lugiswa u swika vha tshi ḓivhonadza khothe vha tevhelaho.

“Hezwi ndi zwa muthu nga eṱhe,” Madadzhe o mbo ḓi ṱungufhala nga murahu ha musi muhaṱuli vho no bva khothe, a sia u sa vha na vhuṱanzi nga ha uri u ḓo vha hayani nga Khirisimusi.

Date:21 November 2025

By: Thembi Siaga

Thembi Siaga started as an intern during 2021. He assisted with video photography and editing. He also produced numerous small documentaries, focusing on the Vhembe region and its people. Currently he works as a freelance journalist, covering stories in the Elim area. Thembi studied at the Tshwane University of Technology, where he completed his diploma in Journalism in 2021.

Read: 428