Luvhanḓe lwa Vhuilafuri lwo ṋetshedzwa vhathu fhedzi ahuathu u shuma hoṱhe

Tshiṱori nga Thembi Siaga na Kaizer Nengovhela. Ṱhalutshedzo nga Khathutshelo Raliphaswa.

Mafheleloni, Tshitediamu tsha Vhuilafurin tshe thandela ya utshifhata yo lengaho ufhela lwa tshifhinga tshilapfu ngei Madabani, vhukovhela ha ḓorobo ya Louis Trichardt, tsho ṋetshedzwa vhadzulapo lwa tshiofisi. Fhedzi vhadzulapo a vha nga koni u shumisa mudavhi wa bola ya milenzhe sa vhunga mahatsi a sa athu hula nga mulandu wa u ṱahela ha maḓi hu sa fheli.

Ho vha ho vhoriwa magwedzho a maḓi mararu, fhedzi ndi lithihi fhedzi line la bveledza maḓi - ane hango eḓana u itela u ṋetshedza tshitediamu tshoṱhe, zwa sia mudavhi u sa shumi. Vhatambi vha mitambo, u katela na vhaswa, a vha koni u gudela kana u tamba mitambo kha tshiimiswa tshiswa, tshine tsha shumela mivhundu ya 17 vhuponi ha Sinthumule na Kutama. Vhadzulapo vhanzhi vha tsini na vhone vha shaya tswikelelo ya maḓi nahone vha fanela u a renga kha vhahura vhe vha ḓi gwela milonga ya maḓi miḓini yavho.

“Ro vha ri tshi ḓo vha ro takala arali ḓaka ḽo fhela,” ho amba Mpho Maraga. “Ri pfa u nga magwedzho ovha a sa khou vhoriwiwa nga vhuronwane, ngauri miṅwe miṱa i na magwedzho avho na u rengisa maḓi nga R2 nga mabakete na zwigubu. Tshitshavha na tshone a tshi na maḓi o linganaho.”

Nga tshifhinga tshau ṋetshedza luvhanḓe nga Ṋeḓorobo wa Makhado Vho Dorcas Mboyi, vho amba zwauri tshitediamu tsho vulea kha tshitshavha, nga nnḓa ha mudavhi. “Vhadzulapo vha nga shumisa tshitediamu, fhedzi hu si mudavhi, une wa sa vhe wo lugela ngauri mahatsi a ho ngo aluwa. A ri na vhuṱanzi uri vhu ḓo dzhia tshifhinga tshingafhani – ri humbula uri mvula i ḓo thusa. Arali zwi songo ralo, ri ḓo ḓitika nga gwedzho nthihi kha tharu dze dza vhoriwa. Pulane yashu ndi u ita khumbelo ya masheleni o engedzwaho a u fhaṱa na mahatsi a vhukuma a vhukuma. Mugaganyagwama wo ṋetshedzwaho wo vha u R36.9 miḽioni, nahone ndi khou fushea uri mushumo wo katelwa.”

Vho George Maphala, vhane ndi muraḓo wa Dzangano ḽa Bola ya Milenzhe ya Makhado Local, vha ri mudavhi u sa shumisiwi wo kwama thimu dzapo. “Ndo dinalea uri thimu dza 51, u katela na thimu yashu ya vhafumakadzi kha Safa Sasol Women’s League, a i nga shumisi tshitediamu nga ṅwambo wa mudavhi. U dzhenisa hatsi ya vhutsila, ine ya sa ṱoḓe maḓi, zwi ḓo vha zwithu zwine zwa shandula vhukuma mutambo. Vhana vha mahayani vho tea tshikhala tsha u bvelela kha mitambo na u tamba nga nḓila ya vhutsila,” vha ralo.

Thandela ya u fhaṱa luvhanḓe tsha Mitambo lwa Kutama Sinthumule yo ṋetshedzwa nga 2022 kha Vhabveledzi vha u Fhaṱa na u Fhaṱa Thundu dza Muswobi. Tshitediamu tsho vha tsho dzudzanywa u thomani u fhedza hu sa athu fhela miṅwedzi ya 12, nga Tshimedzi 2023.

Pulane ya u fhaṱa i katela hau tambela bola ya milenzhe na ha rugby, nḓila ya mitambo, na khothe dza bola ya zwanḓa, thenisi na volleyball, khathihi na tshiṱepisi tsha khonthina tsha zwidulo zwa 600 - zwoṱhe zwo fhela. Mukonṱiraka o vha a tshi dovha a vha na vhuḓifhinduleli ha u vhora magwedzho, u vhea thannge yo ṱanḓavhuwaho, sisiṱeme dza maḓi na maḓi a mvula, zwishumiswa zwa u ṱanzwa maḓi na zwa muḓagasi, ḓaraṱa, nnḓu ya vhalindi na buḽoko ya u ṱanganya.

Vharangaphanḓa vha tshitshavha vha dzula vhe na fulufhelo. “Ri a takala ngauri ri tenda uri tshiimiswa itshi tshi nga thusa vhaswa uri vha dzule kule na zwidzidzivhadzi na u ṱuṱuwedza mitambo tshitshavhani tshashu,” ho amba Vho Mbulaheni Ramabulana, muhulwane wa Khoro ya Lushaka ya Sinthumule. “Masipala wo ri khwaṱhisedza uri vha ḓo shumisa matannga a maḓi, u itela uri mahatsi a kone u aluwa nahone mudavhi u kone u shumiswa.”

Date:03 November 2025

By: Thembi Siaga

Thembi Siaga started as an intern during 2021. He assisted with video photography and editing. He also produced numerous small documentaries, focusing on the Vhembe region and its people. Currently he works as a freelance journalist, covering stories in the Elim area. Thembi studied at the Tshwane University of Technology, where he completed his diploma in Journalism in 2021.

Read: 496